Guestit
Dutch
ContactInloggenKennismaking

Operationeel

10

min leestijd

Upsellen in de horeca zonder opdringerig te zijn

Wat onderzoek zegt over upsellen door bediening en schermen, welke regels meespelen en hoe je met kassagegevens zelf meet of een suggestie werkt.

Omslag van het artikel Upsellen in de horeca zonder opdringerig te zijn, met de woorden Menu upselling en een groot oranje plusteken

Hoe stel je een gast iets extra's voor zonder dat het opdringerig voelt? Het onderwerp is actueel: volgens ING-betaaldata daalde het verkochte volume bij restaurants en cafés in de eerste helft van 2026 met 1,6% ten opzichte van een jaar eerder, terwijl de omzet met bijna 3% steeg, volgens ING volledig door hogere prijzen. Dat maakt besteding per gast een logisch aandachtspunt (onze conclusie, niet die van ING). Hieronder: wat onderzoek zegt over suggesties van bediening en schermen, wat gasten irritant vinden, welke regels meespelen en hoe je zelf meet of een suggestie werkt. Veel onderzoek is buitenlands of klein; dat staat er steeds bij. Stand van de gegevens: 17 november 2026.

In één oogopslag

  1. Een concrete vraag van een medewerker kan werken zonder druk

  2. Meer omzet nu kan minder bezoek later betekenen

  3. Een scherm verkoopt soms meer, soms minder dan een mens

  4. Let bij elke suggestie op prijs, allergenen en vrije keuze

  5. Meet het zelf: gelijke dagen, één wijziging tegelijk

1. Een suggestie hoeft niet als druk te voelen

Onderzoekers van Wageningen University lieten in een zelfbedieningsrestaurant tijdens het ontbijt kassamedewerkers een bijgerecht voorstellen: sinaasappelsap, fruitsalade of pannenkoeken. In de perioden met de sapvraag ging sap mee bij 35 tot 42% van de verkochte ontbijten, tegen 20% in de basisperiode; fruitsalade steeg van 3% naar 9% en pannenkoeken van 1% naar 3%. In een enquête onder 393 bezoekers voelden gasten zich niet onder druk gezet (Van Kleef, Van den Broek en Van Trijp, 2015; alleen het abstract gelezen). Het ging om één zaak en om een studie naar gezondere keuzes: het laat zien dat een vraag aan de kassa kan verschuiven wat gasten erbij nemen, niet wat het in jouw zaak oplevert.

KHN (Koninklijke Horeca Nederland) noemt up- en cross-selling een manier om gasten goede service te geven. Een bron noemt KHN niet; lees het als standpunt (KHN).

Wat het voor jouw zaak betekent. Een gerichte vraag om een bepaald bijgerecht gaf in dit onderzoek geen gevoel van druk; de precieze woorden staan niet in het abstract. Of een vast script daarbij helpt, is een aparte vraag: in een Amerikaans onderzoek onder 2.407 klanten uit de horeca (Cornell, 2012; alleen het abstract gelezen) had bijna de helft een overwegend negatief beeld van service volgens een script, terwijl ongeveer een derde scripts nuttig vond om taken correct uit te voeren. Dat ging over service in het algemeen; het abstract noemt verkopen niet.

Wat je nu kunt doen. Kies per dagdeel één product waar je team achter staat en laat het dat in eigen woorden aanbieden, met de meerprijs erbij. Vraag één keer; een nee is een nee.

2. Omzet nu kan bezoek later kosten

Een veldonderzoek onder 2.381 gasten van een grote landelijke casual-diningketen, met een nameting onder 352 gasten een maand later, vond dat upsellen de omzet op korte termijn verhoogde, maar de houding van gasten en daarmee het toekomstige bezoek nadelig beïnvloedde. De tegenhanger, downsellen (het abstract omschrijft niet wat dat precies is), kostte op korte termijn geen omzet en gaf een betere houding en meer bezoek (Norvell, Kumar en Contractor, 2018; één keten, land niet genoemd, alleen het abstract gelezen; of het bezoek is gemeten of opgegeven, staat er niet).

Een Nederlandse meting van opdringerig verkopen vonden we niet. Het dichtst erbij vonden we kassaleverancier Lightspeed, met twee onderzoeken in 2025 onder 1.371 en 1.100 restaurantbezoekers in Nederland (persbericht van 11 februari 2026; vraagstelling niet vermeld): de mededeling dat je via de QR-code op tafel mag bestellen irriteerde 18%. Dat gaat niet over upsellen, maar ook wat de bediening zegt kan irriteren.

Wat het voor jouw zaak betekent. Omzet per bon is niet het enige getal. Wat je nu kunt doen. Registreer naast de omzet ook klachten en reviews die over een suggestie gaan, en als het kan hoe vaak bekende gasten terugkeren.

3. Een scherm verkoopt soms meer, soms minder dan een mens

Bestelzuilleverancier Ordering Stack (december 2025) schrijft dat een zuil met goed ingerichte upsell-tips tot 15% hogere bonnen kan geven dan bestellen bij een kassamedewerker, zonder bron, steekproef of periode te noemen (Ordering Stack). Dat is marketing van een leverancier; we kunnen niet nagaan of er een meting achter zit. Wetenschappelijk onderzoek is gemengd; van elk onderzoek hieronder lazen we alleen het abstract.

  • In een veldexperiment in een quickservicezaak (Leung, Torres en Fan, 2021; land niet genoemd) beoordeelden gasten bestellen via een zuil beter, maar bestellen bij een kassamedewerker leverde meer omzet op; bij drukte gaf de kassamedewerker ook meer verkopen.

  • Bij een restaurantketen die een apparaat op tafel invoerde om de bediening aan tafel te ondersteunen (Tan en Netessine, 2020; land niet genoemd; het personeelsniveau veranderde niet) steeg de besteding per bon naar schatting met ongeveer 1% en daalde de maaltijdduur met bijna 10%; samen ongeveer 11% meer verkoop per minuut.

  • Een reeks studies, waaronder zes veldstudies (Abell, Biswas en Arroyo Mera, 2024; land niet genoemd), vond dat digitaal bestellen (zuilen, tablets en apps) vaker tot minder gezonde bestellingen en een hogere totale besteding leidde dan niet-digitaal bestellen; dat effect was kleiner bij gasten die technologie makkelijk accepteren.

Wat het voor jouw zaak betekent. Een scherm is een kanaal, geen garantie: of een suggestie meer oplevert, kan afhangen van je gasten en je drukte. We vonden geen onafhankelijke Nederlandse meting van het effect van QR-bestellen, tabletmenu's of bestelzuilen op de besteding; in geen van deze drie abstracts staat Nederland. Ook de menukaart stuurt, volgens een KHN-verslag over menuontwerp (webinar van 2 november 2026): plek, omschrijving, aanbeveling en prijspresentatie kunnen de keuze beïnvloeden.

Wat je nu kunt doen. Vraag een leverancier die een hogere bon belooft naar methode, periode en vergelijkingsgroep, en meet het bij jezelf (punt 5).

Op de bestelzuil van Guestit stel je per product zelf in welke suggestie de gast ziet op het moment dat hij kiest, bijvoorbeeld een saus bij friet of een drankje bij een gerecht.

4. Let bij elke suggestie op prijs, allergenen en een vrije keuze

Prijs. Volgens de ACM vermeld je de verkoopprijs voor consumenten in euro's, inclusief btw, en vermeld je extra opties los van die prijs. Bij een suggestie met een meerprijs hoort die prijs er dus los bij (onze lezing van de regel).

Standaardopties. Artikel 6:230j van het Burgerlijk Wetboek zegt dat een consument zonder uitdrukkelijke instemming niet gebonden is aan een aanvullende betaling voor iets wat niet de kern van de prestatie is, en dat standaardopties die hij moet afwijzen niet als uitdrukkelijke instemming gelden. De ACM schrijft in haar leidraad voor online consumentenbescherming (mei 2024) dat je bij een bestelling niet standaard extra opties of producten aanvinkt die de consument niet zelf actief heeft gekozen, en op haar pagina over prijzen dat de consument de kosten dan niet hoeft te betalen. We zijn geen juristen. Artikel 6:230j staat in een afdeling die niet geldt voor overeenkomsten via verkoopautomaten of geautomatiseerde handelsruimten (artikel 6:230h lid 2 onder l); of een bestelscherm in een horecazaak daaronder valt, toetsten we niet.

Allergenen. Volgens de NVWA moet je bij onverpakte producten, zoals in de horeca, de allergeneninformatie op een andere manier aan de consument geven dan via een etiket, bijvoorbeeld op de menukaart. Mondeling mag, maar dan moet er ergens staan dat gasten ernaar kunnen vragen. De NVWA noemt het belangrijk dat de gast de informatie vóór de aankoop heeft. Kies je voor mondeling informeren, dan moet de informatie volgens KHN ook schriftelijk of elektronisch beschikbaar zijn voor het personeel en de NVWA. Naar onze lezing geldt dit alles ook voor de saus, topping of het dessert dat je voorstelt. Wat de NVWA bij haar zomercontroles in 2026 vond, lees je in sectie 8 van onze Top 10 horecatrends voor 2027.

Ook in de gaten houden. De Europese Commissie presenteerde op 11 november 2026 een voorstel voor een Digital Fairness Act, gericht op problemen die consumenten online ervaren, zoals misleidende ontwerpkeuzes (dark patterns) en praktijken die aanzetten tot overbesteding. Het is een voorstel, geen wet; wat het voor bestelschermen betekent, hebben we niet nagegaan.

Wat je nu kunt doen. Loop je kaart en bestelscherm na: staat de prijs bij elke suggestie, is niets vooraf gekozen en kent je team de allergenen van elke extra?

5. Zo meet je of een suggestie werkt

Met je kassagegevens kun je zelf nagaan of een suggestie iets doet. Zonder opzet meet je vooral toeval.

  1. Kies één suggestie en één hoofdgetal. Bijvoorbeeld het aandeel bestellingen met de voorgestelde extra: de bestellingen met de extra gedeeld door alle bestellingen in dezelfde periode en hetzelfde dagdeel. Kijk ook naar de besteding per gast en je marge in euro's per bord: volgens KHN kan extra aandacht voor het ene gerecht ten koste gaan van een ander.

  2. Meet eerst zonder suggestie. Leg vast hoe vaak de extra nu al wordt besteld. Ook het Wageningse onderzoek begon met een basisperiode en werkte met kassagegevens.

  3. Vergelijk gelijke dagen. Maandag met maandag, lunch met lunch. KHN adviseert rekening te houden met seizoen en drukte. Volgens KHN (mei 2026) halen bijzondere dagen zoals Valentijnsdag en Goede Vrijdag ruim twee keer zoveel omzet als een gemiddelde dag (periode en gegevensbron niet vermeld).

  4. Gebruik een vergelijkingsgroep. Het Britse Behavioural Insights Team (2012, over overheidsbeleid) noemt willekeurige toewijzing aan een interventie- en een controlegroep de sleutelstap die een proef sterker maakt dan andere evaluatievormen. In één zaak kun je loten op welke dagen je de suggestie doet; met meerdere vestigingen kun je hem gefaseerd invoeren, zoals bij de studie van Tan en Netessine.

  5. Verander niets anders tegelijk. Geen nieuwe prijzen, kaart of actie in dezelfde weken; noteer weer, evenementen en bezetting.

  6. Geef het genoeg bestellingen. Rekenvoorbeeld met verzonnen getallen, geen meting: stel dat in werkelijkheid 20% van je bestellingen de extra bevat. Bij 100 bestellingen kan het gemeten aandeel door toeval al tussen ongeveer 12% en 28% uitkomen, bij 400 tussen ongeveer 16% en 24% (95%-interval, normale benadering). Om een stijging van 20% naar 25% tussen twee periodes te zien, heb je volgens de standaardformule (uitgaande van losse bestellingen; 5% significantie, 80% onderscheidend vermogen) ongeveer 1.100 bestellingen per periode nodig. Wie weinig bestellingen heeft, moet dus langer meten.

  7. Meet ook wat er mis kan gaan. Tel klachten, geschrapte extra's en reviews: dat kan een eerste signaal geven of meer omzet nu ten koste gaat van bezoek later.

Begin klein

Begin met één product en één meetgetal, met prijs en allergenen op orde, en meet een aantal volle weken tegen gelijke dagen.

Zo hebben we dit samengesteld

Dit artikel is geïnspireerd door How to Upsell in a Restaurant Without Being Pushy van Foodie Coaches (1 april 2026), een Australisch coachingbedrijf. Hun cijfers en voorbeelden hebben we niet overgenomen: ze noemen geen bron en gaan deels over Australië. Twee van hun ideeën hebben we aan eigen bronnen gespiegeld: dat een suggestie als gastvrijheid kan werken in plaats van als verkopen (daar past het Wageningse onderzoek bij, waarin gasten zich niet onder druk gezet voelden) en dat een suggestie beter oprecht en in eigen woorden kan klinken dan als afgedraaid script (daar past het Cornell-onderzoek bij, al ging dat over service in het algemeen). Hun advies om eerst klein te testen werkten we uit tot de meetopzet hierboven. Ideeën waarvoor we geen bron vonden, zoals het belonen van pogingen, laten we weg.

Van de wetenschappelijke publicaties lazen we alleen het abstract; in Crossref staat bij geen van de tijdschriftartikelen een correctie of intrekking. De relevante passages uit de regels (Burgerlijk Wetboek, ACM, NVWA) en de marktbronnen (ING, KHN) lazen we zelf; cijfers van leveranciers, zoals Ordering Stack en Lightspeed, zijn als zodanig benoemd. Waar we geen Nederlandse meting vonden, staat dat in de tekst. We zijn geen juristen en toetsten de regels niet voor bestelschermen. Heb je een correctie of een betere bron? Mail naar hey@guestit.nl.

Bronnen

  1. ING Think, Dutch hospitality 2026: Consumer caution keeps volume growth flat (22 september 2026)

  2. Van Kleef, Van den Broek en Van Trijp, Exploiting the Spur of the Moment to Enhance Healthy Consumption: Verbal Prompting to Increase Fruit Choices in a Self-Service Restaurant, Applied Psychology: Health and Well-Being (2015; alleen het abstract gelezen, via PubMed)

  3. KHN, Zo beïnvloed je de keuze van je gast (24 oktober 2025, bijgewerkt 23 december 2025; noemt geen bronnen)

  4. Victorino, Bolinger en Verma, Service Scripting and Authenticity: Insights for the Hospitality Industry, Cornell Center for Hospitality Research (1 oktober 2012; alleen het abstract gelezen)

  5. Norvell, Kumar en Contractor, Assessing the Customer-Based Impact of Up-Selling Versus Down-Selling, Cornell Hospitality Quarterly (2018; alleen het abstract gelezen)

  6. Lightspeed, Tafelmanieren dealbreaker: kwart Nederlanders beoordeelt date op eetgedrag (11 februari 2026; onderzoek van een kassaleverancier)

  7. Ordering Stack, Proven Upselling Techniques to Boost Your Restaurant Revenue (19 december 2025; marketing van een leverancier, zonder bron voor het cijfer)

  8. Leung, Torres en Fan, Do kiosks outperform cashiers? An S-O-R framework of restaurant ordering experiences, Journal of Hospitality and Tourism Technology (2021; alleen het abstract gelezen)

  9. Tan en Netessine, At Your Service on the Table: Impact of Tabletop Technology on Restaurant Performance, Management Science (2020; alleen het abstract gelezen)

  10. Abell, Biswas en Arroyo Mera, Food and technology: Using digital devices for restaurant orders leads to indulgent outcomes, Journal of the Academy of Marketing Science (2024; alleen het abstract gelezen)

  11. KHN, Slim sturen met je menukaart: concrete tips voor meer marge (3 november 2026; verslag van een webinar met de oprichter van Smart Menu Design)

  12. ACM, Prijzen vermelden (laatst gewijzigd 7 juli 2026 volgens de paginagegevens; geraadpleegd 17 november 2026)

  13. Rijksoverheid, Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 230j (wetten.overheid.nl, geraadpleegd 17 november 2026; onze lezing, geen juridisch advies, niet getoetst voor bestelschermen)

  14. ACM, Leidraad Bescherming Online Consument (mei 2024; gaat over online omgevingen, niet getoetst voor bestelschermen in een horecazaak)

  15. NVWA, Allergenen (laatst gewijzigd 22 januari 2026 volgens de paginagegevens; geraadpleegd 17 november 2026)

  16. KHN, Wat betekent de allergenenwetgeving voor mij? (bijgewerkt 6 november 2026)

  17. Europese Commissie, Digital Fairness Act (voorstel van 11 november 2026)

  18. KHN, KHN Kompas Kwartaalrapportage Q1 2026: omzet onder druk, maar kansen in zicht (12 mei 2026)

  19. Behavioural Insights Team (Cabinet Office, Verenigd Koninkrijk), Test, Learn, Adapt: Developing Public Policy with Randomised Controlled Trials (juni 2012)

  20. PubMed, Record en abstract van Van Kleef, Van den Broek en Van Trijp (2015) (opgehaald 17 november 2026)

  21. Crossref, Metagegevens en abstracts van de overige tijdschriftartikelen en de controle op correcties (opgehaald 17 november 2026; het abstract van Abell e.a. kwam van de Springer-pagina)

  22. Foodie Coaches, How to Upsell in a Restaurant Without Being Pushy (1 april 2026; inspiratie voor het onderwerp, geen bron voor cijfers)

Wil je dit in jouw zaak zien werken?

Plan een kennismaking en we kijken samen welke van deze ideeën bij jouw zaak passen. Past Guestit niet, dan zeggen we dat.

Plan een kennismaking
Bekijk de oplossingen
Guestit

Het besturingssysteem voor de horeca. Verbindt elke stap van de gastenreis met de processen erachter.

© 2026 Guestit

Privacy · Voorwaarden